O włoskiej mafii słyszał chyba każdy. Głównie za sprawą "Ojca Chrzestnego". Cosa Nostra, Camorra, ‘Ndrangheta i Sacra Corona Unita to te najbardziej liczące się. Ta ostatnia działa w Apulii - regionie położonym na południu kraju sięgającym aż do końca "obcasa".
Założona w 1981 roku przez szefa Camorry, Raffaele Cutolo, który chciał rozszerzyć swoją działalność na tę część Włoch.
Nie posiada mafijnych tradycji i korzeni jak organizacje z Neapolu, Kalabrii czy Sycylii. Funkcjonuje w okolicach miast Brindisi, Lecce i Taranto. Pierwotnie żerowała na znaczącym regionalnym przemyśle winiarskim i oliwy z oliwek. Później zajęła się przemytem papierosów, handlem bronią, narkotykami, ludźmi, praniem brudnych pieniędzy, wymuszeniami i korupcją.
Według badania przeprowadzonego przez Eurispes głównymi źródłami dochodów organizacji są:
- Handel narkotykami - 878 mln euro rocznie;
- Prostytucja - 775 milionów euro rocznie;
- Handel bronią - 516 mln euro rocznie;
- Wymuszenia i lichwa - 351 mln euro rocznie.
Brutalna, krwawa mafia
Jednak to nie przed nią ostrzegali mnie Włosi. Na myśli mieli Società foggiana, znaną też jako Mafia Foggiana czy piąta mafia. W polskich mediach nie znajdziemy o niej praktycznie żadnych informacji.
Uformowała się w 1989 roku. Działa na terenie prowincji Foggia w północnej części Apulii, ale również w samym mieście. Swoje kontakty posiada też w innych włoskich regionach.
Società foggiana założono prawdopodobnie jako wewnętrzny oddział Sacra Corona Unita. Śledczy uważają, że powołano ją po spotkaniu Raffaele Cutolo - ówczesnego przywódcy Nuova Camorra Organizzata i przestępców z Apulii w 1979 roku w hotelu Florio w prowincji Foggia. W tym czasie Cutolo prowadził krwawą wojnę z historycznymi przywódcami Camorry, takimi jak Michele Zaza, bracia Nuvoletta, Antonio Bardellino, Carmine Alfieri i Luigi Giuliano.
Na spotkaniu Cutolo i Apulianie osiągnęli porozumienie, zakładając Nuova Camorra Pugliese, który stał się "pierwowzorem" Società foggiana. Zabójstwo w styczniu 1989 roku Giuseppe Laviano z Sacra Corona Unita w Foggii, którego ciała nigdy nie odnaleziono, było punktem zwrotnym w wojnie mafijnej i w "puczu" Rocco Morettiego, znanego jako il porco (świnia - red.), w kontekście tamtejszej przestępczości zorganizowanej.
Po morderstwie Moretti został szefem nowej organizacji przestępczej znanej właśnie jako Società foggiana. Po aresztowaniach dokonanych przez policję w ramach operacji Mantide, wśród wielu szczegółów, pojawiły się również makabryczne rewelacje, takie jak zdjęcie odciętej głowy Laviano pokazywane głównym członkom Società foggiana podczas spotkań.
Zobacz również:
Obecnie grupa ta uważana jest za jedną z najbardziej brutalnych i krwawych ze wszystkich zorganizowanych grup przestępczych we Włoszech. W prowincji Foggia w 2017 i 2018 roku dochodziło do jednego morderstwa tygodniowo, jednego rabunku dziennie i próby wymuszenia co 48 godzin.
Przestępstwa te błędnie przypisano Sacra Corona Unita (czwartej mafii). Początkowo dziennikarze nie byli świadomi istnienia nowej, niezależnej organizacji przestępczej w Apulii.
- Jesteśmy świadkami czegoś, co można by nazwać piątą mafią, niezależną od Sacra Corona Unita - stwierdził wówczas Giuseppe Volpe, prokurator z Bari.
Ich specjalizacja? Handel narkotykami, wymuszenia, szantaże przedsiębiorców, napady z bronią w ręku oraz kradzieże samochodów.
"Potężna i agresywna"
- To prymitywna i bardzo brutalna mafia - podkreślił Ludovico Vaccaro, prokurator z Foggii.
W 2013 roku dziennikarz Roberto Saviano - autor kultowej książki "Gomorra" odsłaniającej kulisy działania Camorry - stwierdził, że "Società foggiana jest najbardziej ignorowaną przez media grupą przestępczą, ale bardzo potężną i agresywną".
Członkowie grupy z San Severo w prowincji Foggia działają na rynku narkotykowym przy wsparciu przestępców z Europy Wschodniej, w szczególności mafii albańskiej.
Najpotężniejsze klany wewnątrz Società foggiana to: Trisciuoglio, Sinesi-Francavilla oraz Moretti-Pellegrino-Lanza.
Pod koniec 2020 roku poinformowano, że mafia wyłudza od domów pogrzebowych 50 euro za trumnę. Około 40 domniemanych członków, w tym przywódcy klanu Federico Trisciuoglio i Pasquale Moretti, aresztowano podczas nalotów o świcie w Foggi.
Postawiono im między innymi zarzuty przynależności do organizacji mafijnej, lichwy i wymuszenia. Przekupili oni lokalnego urzędnika, który dostarczał im informacji o zgonach w mieście. Oferowali również pożyczki, których oprocentowanie w skali roku przekraczało 400 procent.
Śledczy podkreślili, że operacja była ważna i jest przesłaniem dla padających ofiarą nieczystych zagrywek przestępców, by "dodać im odwagi do współpracy z władzą".
- Tylko w ten sposób możemy wreszcie pozbyć się mafii, która zuboża nasze terytorium - dodali wówczas.
Napięcie i spojrzenia
Società foggiana - jak już wspominałem - to nie tylko miasto Foggia. To również mniejsze: Cerignola, San Severo, Monte Sant'Angelo, Manfredonia, San Nicandro Garganico, Vieste, Lucera i Orta Nova.
Każda dyskusja z Włochami z Apulii na temat wyżej wspomnianych miejscowości kończyła się mocno niejednoznacznie. Najbardziej przestrzegano mnie przed Foggią i Cerignolą.
- Nie ma sensu tam jechać, naprawdę. Omijaj te rejony szerokim łukiem. Lepiej się tam nie zapuszczać - słyszałem.
Nie byłbym sobą, gdybym nie chciał przekonać się o tym na własnej skórze. Jako pierwszą wybrałem Foggię.
Dzień zapowiadał się ciepły, choć pochmurny i deszczowy. Początkowo miałem jechać pociągiem, ale ostatecznie wybrałem auto. Przy drodze - szczególnie w zatoczkach - leżą worki pełne śmieci. To tutaj norma.
Wjeżdżam do miasta. Witają mnie puste ulice i odrapane bloki. Mijają zaś wrogo patrzący kobieta i mężczyzna. Po pełnej dziur trasie mkną skuterem.
Udaję się do centrum, gdzie na strzeżonym parkingu zostawiam samochód. Na ulicy spotykam zaledwie kilka osób. Przechodzą szybkim krokiem. W okolicy parku imienia Karola Wojtyły jest ich więcej. To głównie mężczyźni. Niektórzy zerkają na mnie "spode łba", siedząc na schodach lub ławkach. Inni stoją oparci o latarnie czy ściany budynków, patrząc w telefony.
Zauważyć też można grupy migrantów.
Czuć, że w Foggi nie lubią "obcych", takich jak ja. Mimo że nie wyglądam jak turysta i potrafię skomunikować się po włosku, wiedzą, że nie jestem stąd. Robię kilka okrążeń wokół głównych przecznic, zapuszczam się też w te boczne.
Ponownie uderzają mnie pustki, choć to - w przeciwieństwie do wyczuwalnej atmosfery napięcia - tłumaczę sobie niedzielą.
Kolejni "lokalsi" lustrują mnie uważnie. Ubrani są w dresy i sportowe buty. Wiek? Około trzydziestki.
Niektóre ulice miasta są bardziej zadbane, choć ogólny obraz wyłaniający się z tej "wycieczki" to bieda i nieufność.
W wyszukiwarkę wrzucam hasło "niebezpieczne rejony Foggi". Wyświetlają mi się przedmieścia - Borgo Croci, Rione Candelaro oraz Spelonca.
Autem jadę w każdy rejon. Ponownie - nie spotykam zbyt wielu osób. Pojedynczy przechodnie zerkają na moje polskie tablice rejestracyjne. Otwierając szybę, robię kilka zdjęć i odjeżdżam.
Ogromne dziury na drodze
Obieram kierunek Cerigniola. - Tam dużo gorzej niż w Foggi - podkreślali Włosi z innych, bardziej turystycznych miast Apulii.
Samochód parkuję przy jednej z głównych ulic. Po chodnikach spaceruje więcej osób w różnym wieku, również rodzin z dziećmi. Otwarte są lokalne, małe biznesy i restauracje.
Atmosfera jest mniej gęsta niż w Foggi. Fakt, tutaj też patrzą na mnie nieufnie, ale nie czuć tego dziwnego napięcia i niepewności.
W oczy rzucają się bieda oraz liczne dziury w nawierzchni, miejscami naprawdę ogromne.
Gdy robię zdjęcia, zaskakuje mnie starszy Włoch. Zauważając go, oddalam się szybszym krokiem. Krzyczy za mną, ale nie reaguję, skręcam w kolejną przecznicę i idę do auta. Biorę głęboki wdech. Ruszam do tymczasowego domu.
Nieznane twarze niemile widziane
Czy w Fogii i Cerignioli czułem się niebezpiecznie? Nie bardziej niż w "gorszych" dzielnicach Mediolanu czy Berlina. Na pewno zauważalne są ludzka nieufność, brak otwartości oraz niechęć do nieznanych twarzy. Nie widziałem też ani jednego turysty. Życie "lokalsów" - po kilkugodzinnych obserwacjach - wydaje się tu toczyć jednak dość zwyczajnie.
Być może miałem szczęście, być może trafiłem na lepszy dzień. Drugi raz tych miast raczej nie odwiedzę, choć zapewne ze znajomym z okolicy i przy słonecznej pogodzie okazałyby się przyjemniejsze w odbiorze.